Beta-glucanen in paddenstoelen: wat zijn het en waarom zijn ze zo interessant?
Paddenstoelen zijn meer dan alleen een bijzondere bron van voeding. In hun celwanden bevinden zich verschillende complexe stoffen die de afgelopen jaren steeds meer aandacht krijgen binnen wetenschappelijk onderzoek. Eén groep springt daarbij regelmatig in het oog: beta-glucanen.
Maar wat zijn beta-glucanen precies? Waar komen ze voor? En wat maakt de beta-glucanen uit medicinale paddenstoelen zo interessant?
Wat zijn beta-glucanen?
Beta-glucanen zijn natuurlijke polysachariden: lange ketens van glucosemoleculen die voorkomen in verschillende organismen, waaronder granen, gisten en schimmels.
De term beta-glucaan zegt echter nog niet alles. Beta-glucanen kunnen namelijk sterk van elkaar verschillen. De structuur, vertakking, molecuulgrootte en herkomst bepalen mede hoe ze zich gedragen en welke biologische eigenschappen ze hebben.
De beta-glucanen uit haver en gerst zijn bijvoorbeeld anders opgebouwd dan de beta-glucanen die van nature voorkomen in paddenstoelen.
Bij paddenstoelen bestaan veel beta-glucanen voornamelijk uit een β-(1→3)-hoofdketen met β-(1→6)-vertakkingen. Juist deze complexe structuur maakt ze interessant voor wetenschappelijk onderzoek.
Beta-glucanen en de celwand van de paddenstoel
Beta-glucanen maken deel uit van de celwand van schimmels. Je kunt ze zien als één van de bouwstoffen die bijdragen aan de structuur van de paddenstoel.
Wanneer we een paddenstoel eten of verwerken tot een extract, komen deze stoffen in aanraking met ons lichaam.
Wetenschappers onderzoeken onder andere hoe bepaalde paddenstoel-beta-glucanen kunnen interageren met receptoren van het aangeboren immuunsysteem, waaronder Dectin-1. Deze receptor komt onder andere voor op bepaalde immuuncellen zoals macrofagen en dendritische cellen.
Dat betekent niet dat beta-glucanen simpelweg een "boost" aan het immuunsysteem geven. Het verhaal is subtieler. Er wordt vooral gekeken naar de manier waarop deze stoffen bepaalde processen binnen het immuunsysteem kunnen beïnvloeden.
Waarom zijn paddenstoel-beta-glucanen zo interessant?
Onderzoek naar beta-glucanen uit medicinale en eetbare paddenstoelen richt zich onder andere op hun mogelijke immunomodulerende eigenschappen.
Immunomodulatie betekent dat een stof invloed kan hebben op de activiteit of regulatie van het immuunsysteem. Dat is iets anders dan het immuunsysteem simpelweg "sterker maken".
Een systematische review van 34 gerandomiseerde gecontroleerde studies naar schimmel-beta-glucanen vond aanwijzingen voor verschillende effecten op immuunparameters, maar de resultaten waren niet altijd consistent. De onderzoekers benadrukken daarom dat meer onderzoek nodig is naar onder andere optimale doseringen, werkingsmechanismen en verschillen tussen verschillende beta-glucaanpreparaten.
Dit is belangrijk: niet ieder beta-glucaan is hetzelfde en niet ieder paddenstoelenextract bevat dezelfde samenstelling.
De ene beta-glucaan is de andere niet
Dit is misschien wel één van de belangrijkste dingen om te weten.
Beta-glucanen uit haver zijn bijvoorbeeld structureel anders dan beta-glucanen uit paddenstoelen. Ook tussen verschillende paddenstoelensoorten bestaan verschillen.
Reishi, Shiitake, Maitake, Lion's Mane en andere soorten bevatten allemaal hun eigen unieke combinatie van natuurlijke verbindingen.
Daarnaast kunnen ook de manier waarop een paddenstoel wordt verwerkt en de gebruikte extractiemethode invloed hebben op welke stoffen uiteindelijk beschikbaar zijn in een extract.
Daarom is het te eenvoudig om alleen te spreken over "het beta-glucaan".
De bron, structuur, concentratie en extractiemethode zijn allemaal relevant wanneer je naar een paddenstoelenextract kijkt.
Waarom waterextractie?
Bij De Zwam werken we met een dubbele extractie.
Daarbij wordt de paddenstoel eerst met alcohol geëxtraheerd en vervolgens met heet water. Beide extracten worden daarna samengevoegd tot één tinctuur.
De reden hiervoor is eenvoudig: verschillende natuurlijke bestanddelen lossen beter op in verschillende oplosmiddelen.
De waterextractie is met name gericht op wateroplosbare stoffen, waaronder polysachariden zoals beta-glucanen. De alcoholextractie maakt daarnaast andere verbindingen beschikbaar, zoals bepaalde triterpenen en ergosterolen.
Zo ontstaat een extract waarin verschillende groepen natuurlijke bestanddelen uit de paddenstoel samenkomen.
Beta-glucanen in Reishi
Reishi (Ganoderma lucidum) is één van de paddenstoelen waarin veel onderzoek is gedaan naar polysachariden en beta-glucanen.
Onderzoek naar Reishi-beta-glucanen richt zich onder andere op de interactie met verschillende immuuncellen en receptoren. Ook zijn er klinische studies uitgevoerd naar specifieke beta-glucaanpreparaten afkomstig van Ganoderma lucidum.
Dat maakt Reishi interessant vanuit wetenschappelijk perspectief, maar het is belangrijk om onderscheid te blijven maken tussen onderzoek naar een specifieke geïsoleerde stof en onderzoek naar een volledig paddenstoelenextract.
Een natuurlijk netwerk van stoffen
Een paddenstoel bestaat niet uit één "werkzame stof".
Het is juist de combinatie van verschillende natuurlijke verbindingen die de paddenstoel zo interessant maakt. Naast beta-glucanen bevatten paddenstoelen bijvoorbeeld ook andere polysachariden, sterolen, triterpenen, eiwitten, peptiden en verschillende andere bioactieve verbindingen.
Dat is ook de reden dat wij bij De Zwam kiezen voor dubbele extractie en uitsluitend vruchtlichamen gebruiken.
We proberen niet één geïsoleerde stof uit de paddenstoel te halen, maar juist een zo breed mogelijk spectrum van natuurlijke bestanddelen beschikbaar te maken.
Van paddenstoel naar tinctuur
Bij De Zwam begint het proces met zorgvuldig geselecteerde paddenstoelen.
Daarna volgt de dubbele extractie:
Alcohol → onder andere triterpenen, ergosterolen en andere alcoholoplosbare stoffen
Water → onder andere beta-glucanen, polypeptiden en peptiden
Samen → één dubbel extract
Onze tincturen worden in kleine batches geproduceerd, gefilterd en met de hand gebotteld. We gebruiken daarbij uitsluitend paddenstoelenpoeder afkomstig van het vruchtlichaam en voegen geen kunstmatige kleur-, geur- of smaakstoffen toe.
Wat weten we inmiddels?
Het onderzoek naar beta-glucanen uit paddenstoelen is interessant en groeit snel. Tegelijkertijd is het een onderzoeksgebied waarin nog veel te ontdekken valt.
Wetenschappers onderzoeken onder andere:
de verschillende structuren van beta-glucanen;
de interactie met receptoren van het immuunsysteem;
de invloed van molecuulgrootte en vertakkingen;
verschillen tussen paddenstoelensoorten;
de invloed van extractiemethoden;
en de mogelijke toepassingen van specifieke beta-glucaanpreparaten.
Een recente review uit 2026 benadrukt opnieuw dat de biologische eigenschappen van beta-glucanen sterk samenhangen met hun structurele verschillen en herkomst.
Juist daarom vinden wij het belangrijk om bij De Zwam niet méér te beloven dan de wetenschap op dit moment kan onderbouwen.
De kracht zit in de complexiteit
Misschien is dat uiteindelijk het mooiste aan paddenstoelen.
Ze laten zich niet gemakkelijk terugbrengen tot één stof, één werking of één verklaring.
Een paddenstoel is een complex geheel van verbindingen die samen onderdeel zijn van een levend organisme. Beta-glucanen vormen daar één interessant onderdeel van.
Door steeds beter te begrijpen hoe deze natuurlijke stoffen zijn opgebouwd en hoe ze zich gedragen, krijgen we ook steeds meer inzicht in de bijzondere wereld van fungi.
Niet één wonderstof, maar een complex natuurlijk geheel.
En precies daarin schuilt voor ons de fascinatie voor de paddenstoel.
Goed om te weten
De informatie in dit artikel is bedoeld als algemene informatie over paddenstoelen en hun natuurlijke bestanddelen. Onderzoek naar beta-glucanen en paddenstoelenextracten is volop in ontwikkeling. De beschreven onderzoeksresultaten betekenen niet dat een paddenstoel of extract een ziekte kan voorkomen, behandelen of genezen.