Wie Chaga voor het eerst ziet, vraagt zich misschien af wat die zwarte, grillige massa op een berkenboom eigenlijk is. Van buiten lijkt het bijna op een stuk verkoold hout. Maar onder dat donkere oppervlak schuilt een bijzondere paddenstoel met een eeuwenlange geschiedenis.
Chaga, met de Latijnse naam Inonotus obliquus, groeit voornamelijk op berken in koude gebieden zoals Siberië, Scandinavië, Canada en Alaska. De paddenstoel heeft zich aangepast aan deze ruige omgeving en groeit langzaam uit tot een harde, donkere massa op de stam van de boom.
Juist die bijzondere leefomgeving en samenstelling maken Chaga zo interessant.
Een paddenstoel die op de berk groeit
Chaga ziet er heel anders uit dan de meeste paddenstoelen die we kennen.
Waar we bij een paddenstoel meestal denken aan een steel met een hoed, bestaat Chaga voornamelijk uit een zogenaamde sclerotium: een compacte massa van schimmelweefsel die zich aan de buitenkant van de boom vormt.
De buitenkant is bijna zwart en sterk gebarsten. Wanneer je Chaga openbreekt, verschijnt daaronder een veel lichtere, warmbruine tot oranjebruine binnenkant.
Chaga groeit vooral op levende berken. De relatie tussen de paddenstoel en de berk is dan ook een belangrijk onderdeel van het verhaal van Chaga.
De berk zelf bevat verschillende natuurlijke verbindingen, waaronder betuline en betulinezuur. Chaga bevat daarnaast een breed scala aan eigen natuurlijke bestanddelen, waaronder polysachariden, polyfenolen, melanine en triterpenen.
Wist je dat Chaga jarenlang op een boom kan groeien?
Chaga is geen snelgroeiende paddenstoel.
Het zwarte vruchtlichaam kan zich gedurende vele jaren ontwikkelen op een berk. Juist doordat Chaga zo langzaam groeit, is een volwassen exemplaar vaak indrukwekkend groot en compact.
De langzame groei maakt ook duidelijk waarom Chaga in de noordelijke gebieden zo'n bijzondere plek heeft gekregen. Het was een paddenstoel die gewoon in het landschap aanwezig was en waarvan mensen ontdekten dat je er een donkere, aardse drank van kon maken.
Van Siberische traditie tot koffie-alternatief
In Siberië en andere noordelijke gebieden wordt Chaga al eeuwenlang gebruikt om warme infusies van te maken. Gedroogde stukken Chaga werden klein gemaakt en met heet water bereid.
Het resultaat is een donkere drank met een aardse, licht bittere smaak.
Een bijzonder hoofdstuk in de geschiedenis van Chaga speelde zich af tijdens de Tweede Wereldoorlog. In Finland waren koffiebonen schaars. Chaga, dat in de Finse bossen op berken groeide, werd toen gebruikt als alternatief voor koffie. Finse soldaten en burgers maakten er een donkere warme drank van.
Zo kreeg Chaga een heel praktische rol: een paddenstoel uit het bos werd onderdeel van het dagelijkse koffieritueel.
En eigenlijk is dat helemaal niet zo vreemd.
De donkere kleur en aardse smaak van een Chaga-infusie doen denken aan koffie, terwijl Chaga van nature geen cafeïne bevat.
Chaga en ORAC: wat maakt deze waarde interessant?
Een van de meest opvallende eigenschappen van Chaga in wetenschappelijk onderzoek is de antioxidantcapaciteit die in laboratoriumonderzoek wordt gemeten.
Daarbij kom je regelmatig de term ORAC tegen.
ORAC staat voor “Oxygen Radical Absorbance Capacity”. Het is een laboratoriummethode waarmee wordt onderzocht hoe sterk een monster bepaalde vrije radicalen kan wegvangen.
Bij Chaga zijn in verschillende onderzoeken interessante antioxidantactiviteiten gemeten. Zo onderzocht een studie verschillende extracten van Inonotus obliquus en werden duidelijke verschillen gevonden tussen de verschillende extracten. Vooral polyfenolrijke extracten lieten een sterke antioxidantactiviteit zien.
Er bestaan online indrukwekkende ORAC-getallen voor Chaga. Daarbij is het belangrijk om te weten dat er geen één vaste ORAC-waarde voor Chaga bestaat. De uitkomst hangt onder andere af van het gebruikte deel van de paddenstoel, de extractiemethode, de concentratie en de gebruikte meetmethode. Wetenschappelijke tabellen laten daarom uiteenlopende waarden zien.
Juist daarom vinden we ORAC vooral interessant als laboratoriumgegeven over de samenstelling en antioxidantcapaciteit van een extract, en niet als een eenvoudige score waarmee je verschillende producten één-op-één kunt vergelijken.
Een paddenstoel vol natuurlijke verbindingen
Chaga bevat een indrukwekkende verzameling natuurlijke stoffen.
Een aantal groepen die veel worden onderzocht zijn:
Polyfenolen
Chaga bevat verschillende fenolische verbindingen. Onderzoek heeft verschillende van deze verbindingen geïdentificeerd en hun antioxidantactiviteit onderzocht.
Polysachariden
Dit zijn complexe koolhydraatstructuren die van nature in paddenstoelen voorkomen en die veel worden onderzocht binnen de wetenschappelijke literatuur over Chaga.
Triterpenen
Chaga bevat verschillende triterpenen, waaronder verbindingen die samenhangen met de chemische interactie tussen Chaga en zijn gastheerboom.
Melanine
De donkere kleur van Chaga hangt mede samen met het hoge gehalte aan melanine. Dit geeft de buitenkant zijn karakteristieke bijna zwarte uiterlijk.
Betuline en betulinezuur
Chaga groeit voornamelijk op berken, en dat zie je ook terug in zijn natuurlijke samenstelling. De berk bevat van nature betuline, een stof die voorkomt in de bast van de boom. Chaga kan verschillende stoffen uit zijn gastheerboom opnemen, waardoor betuline en verwante verbindingen ook in Chaga worden aangetroffen.
Een deel van het betuline kan in de paddenstoel worden omgezet in betulinezuur. Beide stoffen behoren tot de groep van de triterpenen en zijn interessante onderwerpen binnen het wetenschappelijk onderzoek naar Chaga.
Juist deze bijzondere wisselwerking tussen de paddenstoel en de berk maakt Chaga zo uniek: de boom waarop hij groeit draagt als het ware bij aan de kenmerkende chemische samenstelling van de paddenstoel.
Waarom is Chaga zo donker?
Dat is misschien wel een van de leukste feiten over Chaga.
De buitenkant van Chaga is bijna zwart en heeft een gebarsten, verkoold uiterlijk. De donkere kleur wordt onder andere in verband gebracht met melanine.
Wanneer je een stuk Chaga doormidden breekt, zie je direct het contrast: een donkere buitenkant en een veel lichtere, warmbruine, binnenkant.
Dat kleurverschil maakt een stuk Chaga bijna iets tussen een paddenstoel en een stuk hout in.
Van Chaga naar tinctuur
Traditioneel wordt Chaga vooral met heet water bereid. Dat past bij de natuurlijke samenstelling van de paddenstoel en bij de manier waarop Chaga van oudsher als warme drank werd gebruikt.
Bij De Zwam kiezen we voor een dubbele extractie.
Daarbij gebruiken we zowel alcohol als heet water. Door deze twee extractiemethoden te combineren, kunnen verschillende natuurlijke bestanddelen uit de paddenstoel worden geëxtraheerd.
Het resultaat is een geconcentreerde tinctuur waarin het karakter van de Chaga centraal blijft staan.
Chaga: van berkenboom naar flesje
Misschien is dat uiteindelijk wel het mooiste aan Chaga.
Een paddenstoel die jarenlang op een berkenboom groeit in koude noordelijke gebieden. Een donkere, grillige massa die op het eerste gezicht nauwelijks op een paddenstoel lijkt.
Een paddenstoel die in Siberië en Scandinavië traditioneel werd verwerkt tot warme infusies en die tijdens de koffieschaarste in Finland zelfs een praktische rol als koffie-alternatief kreeg.
En vandaag de dag?
Vandaag wordt Inonotus obliquus wereldwijd onderzocht vanwege zijn bijzondere natuurlijke samenstelling.
Van berk naar bos.
Van bos naar warme infusie.
En van eeuwenoude traditie naar moderne extractie.
Dat is het verhaal van Chaga.