Wanneer we aan een paddenstoel denken, zien we meestal het herkenbare vruchtlichaam: de hoed, de steel en soms de prachtige vormen en kleuren die je in het bos tegenkomt.
Maar wat we zien, is eigenlijk maar een klein onderdeel van de schimmel.
Onder de grond, in hout, bladeren of een ander voedingssubstraat bevindt zich een veel groter en minder zichtbaar netwerk: het mycelium.
Dit netwerk vormt de basis van het leven van de schimmel en speelt een belangrijke rol bij de opname van voedingsstoffen, groei en voortplanting.
Wat is mycelium?
Een schimmel bestaat uit microscopisch kleine, draadvormige structuren die hyfen worden genoemd. Deze fijne draden groeien en vertakken zich voortdurend. Samen vormen ze het mycelium.
Je kunt het vergelijken met een ondergronds netwerk. Waar een paddenstoel het zichtbare 'bovengrondse' deel is, vormt het mycelium het uitgebreide netwerk waaruit de schimmel leeft en groeit.
De hyfen kunnen zich door een voedingsbodem heen verspreiden en daar voedingsstoffen opnemen. Afhankelijk van de soort kan dat bijvoorbeeld dood hout, bladeren, compost of ander organisch materiaal zijn.
Het mycelium is daarmee niet zomaar een onderdeel van de paddenstoel: het is het levende netwerk dat de schimmel in staat stelt om te groeien en zijn omgeving te benutten.
Van mycelium naar paddenstoel
De bekende paddenstoel die we boven de grond zien, wordt het vruchtlichaam genoemd.
Het vruchtlichaam is het voortplantingsorgaan van bepaalde schimmels. Hier worden sporen gevormd waarmee de schimmel zich verder kan verspreiden.
Het mycelium en het vruchtlichaam zijn dus geen twee verschillende organismen. Ze maken deel uit van dezelfde schimmel en hebben verschillende functies.
Een eenvoudig beeld:
Mycelium → groei, voeding en verspreiding
Vruchtlichaam → voortplanting en verspreiding van sporen
Niet iedere schimmel vormt overigens een groot, zichtbaar vruchtlichaam. Het grootste deel van het leven van veel schimmels speelt zich juist af in de vorm van mycelium.
Een wereld van natuurlijke verbindingen
Wat schimmels zo interessant maakt, is de enorme hoeveelheid verschillende stoffen die zij kunnen produceren.
De celwand van schimmels bevat onder andere chitine en verschillende glucanen. Vooral β-glucanen krijgen veel aandacht binnen wetenschappelijk onderzoek naar paddenstoelen. De structuur en hoeveelheid van deze stoffen kunnen sterk verschillen tussen soorten en zelfs tussen verschillende delen van dezelfde schimmel.
Maar het gaat niet alleen om glucanen.
Paddenstoelen en hun mycelium bevatten een complex geheel van onder andere polysachariden, eiwitten, aminozuren, mineralen en verschillende secundaire metabolieten. Welke stoffen aanwezig zijn en in welke hoeveelheden, hangt onder meer af van de soort, de groeifase, de voedingsbodem en de omstandigheden waarin de schimmel groeit.
Juist die natuurlijke complexiteit maakt schimmels zo fascinerend.
Mycelium is niet hetzelfde als vruchtlichaam
Er wordt regelmatig gesproken over 'de werkzame stoffen van een paddenstoel', alsof iedere paddenstoel overal dezelfde samenstelling heeft.
In werkelijkheid ligt dat genuanceerder.
Onderzoek laat zien dat de samenstelling van mycelium en vruchtlichamen van elkaar kan verschillen. Ook binnen één soort kunnen de hoeveelheden van bepaalde verbindingen veranderen afhankelijk van de ontwikkelingsfase en de omstandigheden waaronder de schimmel groeit.
Dat betekent dat de ene vorm niet automatisch beter is dan de andere. Het hangt af van de soort, de gewenste stoffen, de teeltwijze en uiteindelijk ook van hoe het product wordt verwerkt.
Bij De Zwam kijken we daarom niet alleen naar de naam van een paddenstoel, maar juist naar welk deel van de paddenstoel wordt gebruikt, hoe deze is geteeld en hoe de waardevolle bestanddelen worden geëxtraheerd.
Waarom werken met het vruchtlichaam?
Voor onze tincturen kiezen we bij De Zwam voor 100% vruchtlichaam.
Dat betekent dat we geen mycelium op graan gebruiken als grondstof voor onze tincturen. We kiezen bewust voor het vruchtlichaam van de betreffende paddenstoel.
Dit vraagt om meer tijd en aandacht in de teelt en verwerking, maar geeft ons een duidelijke en transparante grondstof waarmee we willen werken.
Vervolgens wordt de paddenstoel zorgvuldig verwerkt tot een extract. Bij verschillende soorten zijn bepaalde verbindingen namelijk niet eenvoudig beschikbaar zonder een passende extractiemethode.
Extractie: de kunst van het vrijmaken
Een gedroogde paddenstoel is niet simpelweg hetzelfde als een extract.
De celwanden van schimmels zijn stevig opgebouwd uit onder andere chitine en glucanen. Daardoor zijn verschillende bestanddelen niet altijd gemakkelijk beschikbaar voor opname wanneer je alleen gedroogd paddenstoelenpoeder gebruikt.
Bij extractie wordt daarom gebruikgemaakt van verschillende oplosmiddelen en omstandigheden om bepaalde verbindingen uit het paddenstoelenmateriaal vrij te maken.
Bij onze tincturen gebruiken we een dubbele extractie, waarbij zowel water als alcohol een rol spelen.
Water en alcohol hebben namelijk verschillende eigenschappen en kunnen verschillende typen verbindingen uit het paddenstoelenmateriaal helpen extraheren.
Het resultaat is geen geïsoleerde 'magische' stof, maar juist een extract waarin verschillende natuurlijke bestanddelen van de paddenstoel samen aanwezig zijn.
De fascinerende wereld onder onze voeten
Misschien is het mooiste aan mycelium wel dat het ons laat zien hoeveel van de natuur zich buiten ons zicht afspeelt.
Een paddenstoel die je in het bos ziet, is slechts het zichtbare moment van een veel groter proces.
Onder de oppervlakte groeit een netwerk van fijne draden. Het verkent zijn omgeving, breekt organisch materiaal af en vormt verbindingen met de wereld eromheen.
Schimmels spelen daarmee een belangrijke rol in ecosystemen en in de kringloop van voedingsstoffen.
En hoe meer we over deze bijzondere organismen leren, hoe duidelijker wordt hoeveel er nog te ontdekken valt.
Van een klein vruchtlichaam boven de grond tot een enorm netwerk onder het oppervlak: de wereld van de paddenstoel is veel groter dan wat je op het eerste gezicht ziet.
Bij De Zwam
Bij De Zwam zijn we gefascineerd door deze bijzondere wereld.
We werken met verschillende soorten paddenstoelen en verdiepen ons in hun natuurlijke samenstelling, groeiprocessen en extractiemethoden.
Van Reishi en Lions Mane tot Chaga, Cordyceps, Maitake, Shiitake en Tremella: iedere soort heeft zijn eigen karakter, groeivorm en unieke samenstelling.
Geen hype, maar nieuwsgierigheid naar de natuur.
Klein begonnen. Met aandacht gemaakt. Met respect voor de paddenstoel.
Dat is De Zwam.