Mycotherapie: de wereld van paddenstoelen, traditie en onderzoek
De wereld van paddenstoelen is enorm. Naast hun rol in de natuur en als voedingsmiddel worden verschillende soorten paddenstoelen al eeuwenlang bestudeerd en toegepast binnen diverse culturele tradities.
De term mycotherapie kom je tegenwoordig steeds vaker tegen. Maar wat betekent deze term eigenlijk? Waar komt de belangstelling voor paddenstoelen vandaan en wat weten we vanuit wetenschappelijk onderzoek?
In deze blog bekijken we mycotherapie vanuit een informatief perspectief: zonder medische beloften, maar met aandacht voor de paddenstoel zelf, zijn natuurlijke bestanddelen en de ontwikkeling van het wetenschappelijk onderzoek.
Wat betekent mycotherapie?
Het woord mycotherapie is opgebouwd uit myco, afkomstig van het Griekse woord voor schimmel, en therapie, dat verwijst naar behandeling.
De term wordt tegenwoordig gebruikt voor verschillende benaderingen waarbij paddenstoelen centraal staan. Dat kan gaan om traditionele toepassingen, complementaire benaderingen en het wetenschappelijk bestuderen van verbindingen die van nature in paddenstoelen voorkomen.
Het is belangrijk om daarbij onderscheid te maken tussen traditioneel gebruik, wetenschappelijk onderzoek en medisch bewezen toepassingen.
Dat zijn namelijk drie verschillende dingen.
De term mycotherapie betekent op zichzelf dan ook niet dat een bepaalde paddenstoel een ziekte kan behandelen of genezen.
Een lange geschiedenis
De belangstelling voor paddenstoelen is zeker niet nieuw.
In verschillende Aziatische culturen bestaat een lange traditie rondom het verzamelen, bereiden en verwerken van bepaalde paddenstoelen. Soorten zoals Reishi, Shiitake en Maitake hebben daarin een bijzondere plaats gekregen.
Ook in Europa zijn paddenstoelen al eeuwenlang onderdeel van voeding, volkscultuur en natuurlijke grondstoffen.
Tegenwoordig komt daar een nieuwe dimensie bij: wetenschappelijk onderzoek.
Onderzoekers bekijken onder andere welke natuurlijke verbindingen in paddenstoelen voorkomen, hoe deze verbindingen chemisch zijn opgebouwd en welke eigenschappen ze in laboratorium- en andere onderzoeksmodellen vertonen.
Van paddenstoel naar onderzoek
Een paddenstoel is een complex organisme.
Hij bevat niet één enkele stof, maar een grote verscheidenheid aan natuurlijke verbindingen. Afhankelijk van de soort kunnen daar bijvoorbeeld polysachariden, eiwitten, peptiden, sterolen, triterpenen en andere verbindingen toe behoren.
Een bekende groep stoffen zijn de beta-glucanen.
Deze polysachariden maken deel uit van de celwand van veel schimmels. De structuur van beta-glucanen kan per soort verschillen. Juist die structurele verschillen zijn een belangrijk onderwerp binnen het wetenschappelijk onderzoek naar paddenstoelen.
Ook extractiemethode, grondstof en verwerking kunnen invloed hebben op de samenstelling van een uiteindelijk extract.
Daarom is het wetenschappelijk gezien niet voldoende om alleen te zeggen dat een product "paddenstoelen bevat".
De soort paddenstoel en de manier waarop deze is verwerkt zijn eveneens relevant.
Welke paddenstoelen worden binnen mycotherapie besproken?
Er zijn verschillende soorten paddenstoelen waarover binnen de context van mycotherapie veel wordt geschreven en onderzocht.
Bij De Zwam werken we onder andere met:
Reishi is een opvallende houtbewonende paddenstoel met een karakteristiek glanzend vruchtlichaam.
De paddenstoel bevat verschillende natuurlijke verbindingen, waaronder polysachariden en triterpenen. De chemische samenstelling van Ganoderma-soorten vormt een uitgebreid onderwerp binnen wetenschappelijk onderzoek.
Lion's Mane – Hericium erinaceus
Lion's Mane herken je gemakkelijk aan zijn witte, lange stekels.
De soort bevat onder andere polysachariden en verschillende andere natuurlijke verbindingen. Onderzoekers bestuderen onder meer de chemische samenstelling en de karakteristieke verbindingen die in deze paddenstoel voorkomen.
Chaga groeit voornamelijk op berken en heeft een opvallend donker, bijna verkoold uiterlijk.
De zwam bevat onder andere polysachariden, polyfenolen en andere natuurlijke verbindingen. De complexe chemische samenstelling maakt Chaga interessant voor verschillende onderzoeksgebieden.
Cordyceps – Cordyceps sinensis
Cordyceps heeft een opvallende oranje kleur en een langgerekte vorm.
Ook deze soort bevat verschillende polysachariden en andere natuurlijke verbindingen die onderwerp zijn van wetenschappelijk onderzoek.
Maitake vormt grote, vertakte vruchtlichamen die uit veel kleine waaiervormige hoeden bestaan.
Binnen onderzoek naar Maitake wordt onder andere gekeken naar verschillende polysachariden die van nature in de paddenstoel voorkomen.
Shiitake is waarschijnlijk een van de bekendste eetbare paddenstoelen uit Azië.
Naast de voedingskundige waarde bevat Shiitake verschillende natuurlijke verbindingen. Een van de bekendste polysachariden die in onderzoek naar Shiitake wordt besproken is lentinan.
Poria Cocos – Wolfiporia extensa
Poria Cocos is een minder bekende, ondergrondse zwam die een bijzondere plaats inneemt binnen de traditionele Aziatische kennis over fungi.
De zwam bevat onder andere verschillende polysachariden en wordt ook vanuit chemisch en biologisch onderzoek bestudeerd.
Waarom zijn paddenstoelen wetenschappelijk interessant?
Paddenstoelen vormen een enorme groep organismen met een grote chemische diversiteit.
Onderzoek richt zich daarom niet alleen op de paddenstoel als geheel, maar ook op afzonderlijke verbindingen.
Bij beta-glucanen wordt bijvoorbeeld gekeken naar verschillen in:
molecuulstructuur
ketenlengte
vertakkingen
herkomst
oplosbaarheid
en extractiemethode
Hierdoor kunnen twee producten die allebei een bepaalde paddenstoel bevatten, toch een verschillende samenstelling hebben.
Dat is een belangrijke reden waarom wetenschappelijke studies altijd in hun specifieke context moeten worden bekeken.
Een onderzoek met een geïsoleerde verbinding is bijvoorbeeld niet automatisch hetzelfde als onderzoek met een volledige paddenstoel of een tinctuur.
Mycotherapie en moderne wetenschap
Waar traditionele kennis vooral gebaseerd is op eeuwenlange ervaring en observatie, probeert moderne wetenschap mechanismen en samenstellingen steeds nauwkeuriger in kaart te brengen.
Dat levert interessante onderzoeksgebieden op.
Wetenschappers onderzoeken bijvoorbeeld de structuur van polysachariden, de chemische samenstelling van verschillende paddenstoelensoorten en de eigenschappen van specifieke verbindingen in laboratoriumonderzoek.
Maar wetenschappelijk onderzoek kent verschillende niveaus.
Een resultaat uit een laboratoriumonderzoek betekent niet automatisch dat hetzelfde effect bij mensen optreedt. Ook resultaten uit onderzoek naar een geïsoleerde verbinding kunnen niet zonder meer worden vertaald naar een volledig voedingsmiddel of paddenstoelenextract.
Daarom is voorzichtigheid met conclusies belangrijk.
De rol van extractie
Ook de manier waarop een paddenstoel wordt verwerkt is relevant.
Bij De Zwam werken we met een dubbele extractie. Daarbij worden verschillende extractiestappen gecombineerd om verschillende groepen natuurlijke, oplosbare bestanddelen uit het paddenstoelenmateriaal te extraheren.
Water en alcohol hebben namelijk verschillende oplosbaarheidseigenschappen.
Water wordt onder andere gebruikt voor wateroplosbare bestanddelen, waaronder polysachariden zoals beta-glucanen. Alcohol wordt gebruikt voor andere alcoholoplosbare verbindingen.
Door beide extracties te combineren ontstaat een tinctuur met verschillende natuurlijke bestanddelen afkomstig uit de paddenstoel.
Meer over dit proces lees je in onze uitleg over dubbele extractie.
Mycotherapie is geen synoniem voor geneeskunde
Een belangrijk onderscheid.
Hoewel het woord therapie in mycotherapie voorkomt, zijn paddenstoeltincturen geen geneesmiddelen en mogen voedingsmiddelen of voedingssupplementen niet worden aangeprezen alsof ze ziekten kunnen voorkomen, behandelen of genezen.
Dat onderscheid is ook wettelijk belangrijk.
De NVWA stelt dat medische claims bij levensmiddelen verboden zijn. Gezondheidsclaims zijn alleen toegestaan wanneer ze binnen de Europese regelgeving vallen en aan de voorwaarden voor gebruik voldoen.
Daarom kiezen wij bij De Zwam bewust voor een andere manier van vertellen.
We vertellen graag welke paddenstoel we gebruiken, welke natuurlijke bestanddelen erin voorkomen en hoe we ermee werken.
Maar we doen geen medische beloften over onze biologische paddenstoelentincturen.
De fascinatie voor fungi
Misschien is dat uiteindelijk juist het mooiste aan paddenstoelen.
We weten inmiddels veel, maar er valt nog steeds enorm veel te ontdekken.
Van de manier waarop een paddenstoel groeit tot de complexe chemie van zijn celwand. Van beta-glucanen en andere polysachariden tot de vele verbindingen die iedere soort zijn eigen karakter geven.
Mycotherapie is daarmee niet één vaststaand systeem, maar een verzamelnaam die raakt aan een brede wereld van traditionele kennis, moderne wetenschap en groeiende belangstelling voor fungi.
En hoe meer we leren over paddenstoelen, hoe duidelijker wordt hoe bijzonder deze organismen eigenlijk zijn.
De Zwam: aandacht voor de paddenstoel
Bij De Zwam begint alles bij de paddenstoel zelf.
We werken met verschillende soorten, waaronder Reishi, Lion's Mane, Chaga, Cordyceps, Maitake, Shiitake, Poria Cocos en Tremella. Onze tincturen worden kleinschalig gemaakt met aandacht voor de grondstof en het extractieproces.
Geen grote fabriek, maar eerlijk, ambachtelijk en met aandacht voor wat er in de paddenstoel zit.
Niet meer beloven dan we weten.
Wel steeds meer willen leren.